Przedszkole integracyjne to miejsce, gdzie dzieci z orzeczeniem i bez niego bawią się i uczą w jednej grupie. Rodzice często mówią o nim po prostu: przedszkole dla sprawnych i niepełnosprawnych dzieci razem. Przedszkole terapeutyczne to z kolei nazwa zwyczajowa, nieformalna. Zwykle oznacza placówkę, która skupia się na terapii dzieci z orzeczeniem i pracuje w mniejszych grupach.
Wielu rodziców zadaje sobie pytanie, czy „zwykłe dzieci” nie zostaną zaniedbane i czy terapeuta w ogóle realnie pracuje z dzieckiem, a nie tylko figuruje na papierze. Sama nazwa „integracyjne” brzmi zachęcająco, ale dużo zależy od konkretnej placówki i ludzi, którzy tam pracują. Poniżej pokazujemy, co wynika z przepisów, a co z codziennej organizacji przedszkola.
Najważniejsze w skrócie
- Przedszkole integracyjne łączy w jednej grupie dzieci z orzeczeniem i bez niego. Przedszkole terapeutyczne skupia się na terapii dzieci z orzeczeniem, pracując w mniejszych grupach.
- Grupa integracyjna liczy najwyżej 20 dzieci, w tym maksymalnie 5 dzieci z niepełnosprawnościami.
- „Przedszkole terapeutyczne” nie jest osobnym typem placówki w świetle przepisów. Formalnie bywa przedszkolem specjalnym albo niepublicznym – zależy to od statutu danej placówki.
- W grupie integracyjnej pracuje dwóch nauczycieli. Rodzaj terapii zależy od zaleceń dla konkretnego dziecka i od tego, jak placówka organizuje swoją pracę.
- Badania porównawcze nie wskazują ogólnej przewagi żadnego z tych modeli.
Czym jest przedszkole integracyjne, a czym terapeutyczne – definicje i podstawa prawna
Przedszkole integracyjne to placówka, w której dzieci z niepełnosprawnościami i dzieci rozwijające się typowo uczą się razem. Przedszkole terapeutyczne skupia się na terapii dzieci z orzeczeniem.
Prawo oświatowe wyróżnia cztery rodzaje placówek: przedszkole ogólnodostępne, przedszkole z oddziałami integracyjnymi, przedszkole integracyjne i przedszkole specjalne. Przedszkola terapeutycznego w tym katalogu po prostu nie ma. Wiele osób myli też przedszkole integracyjne ze specjalnym i zakłada, że chodzą tam wyłącznie dzieci z niepełnosprawnościami. W praktyce większość grupy stanowią dzieci bez orzeczenia.
| Kryterium | Przedszkole integracyjne | Placówka nazywana terapeutyczną |
|---|---|---|
| Podstawa w przepisach | osobny typ przedszkola | brak osobnej kategorii, zwykle przedszkole specjalne lub niepubliczne |
| Skład grupy | dzieci z orzeczeniem i bez orzeczenia | głównie dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi |
| Liczebność | do 20 dzieci, w tym najwyżej 5 z niepełnosprawnościami | zależy od statutu placówki |
| Cel | integracja społeczna, wyrównywanie szans edukacyjnych | intensywne wsparcie przy trudnościach rozwojowych |
Założenia: limity dotyczą oddziału integracyjnego według rozporządzenia MEN z 2017 r. (tekst jednolity z 2019 r.). Brzmienie przepisu przed decyzją warto sprawdzić w aktualnym tekście.
W przedszkolu integracyjnym wszystkie grupy działają w tym modelu. W przedszkolu ogólnodostępnym wydziela się zwykle jeden oddział integracyjny. Limit 5 miejsc dotyczy dzieci z niepełnosprawnościami, a nie wszystkich dzieci, które mają orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (to dokument z poradni, który potwierdza, że dziecko potrzebuje dostosowanej nauki) (Internetowy System Aktów Prawnych – Kancelaria Sejmu, 2019). O organizacji placówki terapeutycznej decyduje jej statut, a nie sama nazwa. Więcej wyjaśniamy w tekście o tym, czym jest przedszkole terapeutyczne.
Jak działa przedszkole integracyjne i terapeutyczne na co dzień – grupa, kadra i terapie
W grupie integracyjnej dzieci spędzają razem większość dnia. Bawią się, jedzą i uczą w jednej sali. Zajęcia specjalistyczne odbywają się indywidualnie albo w małych zespołach, osobno od reszty grupy. W modelu terapeutycznym to terapia wyznacza plan całego dnia, a nie odwrotnie.
Dzieci mają na miejscu dostęp do różnych form wsparcia: logopedii, zajęć integracji sensorycznej, wsparcia psychologa i zajęć rewalidacyjnych (czyli zajęć usprawniających funkcje osłabione przez niepełnosprawność). Ich rodzaj wynika zawsze z zaleceń dla konkretnego dziecka, nie jest taki sam dla wszystkich.
Integracja opiera się na modelowaniu rówieśniczym, czyli uczeniu się przez obserwację kolegów, oraz na naturalnych sytuacjach, w których dziecko ćwiczy umiejętności społeczne. Uzupełnia je trening umiejętności społecznych. Interwencje z udziałem rówieśników wymagają jednak odpowiedniego przygotowania dzieci i stałego nadzoru dorosłych. U dzieci w spektrum autyzmu najbardziej konsekwentne efekty w grupach integracyjnych dawało wsparcie wizualne, takie jak obrazkowe plany dnia czy historyjki społeczne (Review Journal of Autism and Developmental Disorders, 2014). Jak wygląda ta sfera w modelu terapeutycznym, opisujemy w tekście o tym, czy kontakt z rówieśnikami w przedszkolu terapeutycznym jest możliwy.
Ile dzieci liczy grupa w przedszkolu integracyjnym, a ile w terapeutycznym?
Grupa integracyjna liczy najwyżej 20 dzieci. Limit 15 osób z przepisów o pomocy psychologiczno-pedagogicznej dotyczy klasy terapeutycznej i nie obejmuje automatycznie każdej grupy w placówce nazywanej terapeutyczną. Dziećmi zajmują się nauczyciel wiodący, nauczyciel wspomagający (drugi nauczyciel, który koncentruje się na dzieciach z orzeczeniem), najczęściej pedagog specjalny, oraz pomoc nauczyciela.
Wielu rodziców obawia się, że zdrowe dzieci zostaną zaniedbane, bo cała uwaga skupi się na dzieciach z większymi trudnościami. W praktyce praca dwóch nauczycieli i indywidualizacja nauczania działają na korzyść całej grupy, nie tylko dzieci z orzeczeniem.
Czego nie gwarantuje sama nazwa: orzeczenie, przedszkole integracyjne niepubliczne i granice obu modeli
Ani nazwa „integracyjne”, ani „terapeutyczne” nie gwarantuje konkretnej liczby godzin terapii. Formy i wymiar pomocy dla dziecka z orzeczeniem ustala zespół specjalistów w danym przedszkolu.
Swoje ustalenia zapisuje w Indywidualnym Programie Edukacyjno-Terapeutycznym (IPET), czyli planie pracy z dzieckiem i jego dostosowań. To właśnie z IPET i grafiku zajęć sprawdzisz, czy terapeuta realnie pracuje z dzieckiem, czy tylko widnieje na liście kadry. Przedszkole integracyjne niepubliczne pobiera czesne i jednocześnie otrzymuje dotację oświatową na każde dziecko z orzeczeniem. Prywatna placówka bywa kosztowna, ale sam fakt, że jest prywatna, nie oznacza automatycznie mniejszych grup ani większej liczby specjalistów. Sprawdź zapisy umowy i opisane w niej dostosowania edukacyjne.
Badania nie pokazują przewagi samego typu placówki. W metaanalizie programów przedszkolnych i w badaniach porównujących grupy integracyjne ze specjalistycznymi efekty zależały od jakości wsparcia i indywidualnych cech dziecka (PLOS ONE, 2017).
Wymogi rekrutacyjne: jakie orzeczenie jest potrzebne do przedszkola integracyjnego i terapeutycznego?
Miejsce dla dziecka z niepełnosprawnością wymaga orzeczenia. Wydaje je zespół orzekający, czyli grupa specjalistów oceniających potrzeby dziecka, działająca w poradni psychologiczno-pedagogicznej. Dziecko bez orzeczenia przechodzi zwykłą rekrutację.
Samo orzeczenie nie daje automatycznie miejsca w wybranej placówce. Może obejmować cały okres wychowania przedszkolnego, ale nie określa liczby godzin terapii. Szczegóły opisujemy w tekście o tym, czym jest orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Często poprzedza je wczesne wspomaganie rozwoju (WWR).
Sprawdź przed zapisem
- statut i arkusz organizacji
- faktyczny skład kadry
- grafik terapii
- sposób prowadzenia IPET
- kontakt z rodzicami
Nie gwarantuje jakości
- sama nazwa placówki
- status prywatnej placówki
- wysokie czesne
- samo posiadanie orzeczenia
Przy wyborze przedszkola integracyjnego w Warszawie czy Rzeszowie warto przejrzeć opinie innych rodziców. Przy złożonych, sprzężonych potrzebach, które wymagają intensywnej pracy wielu specjalistów, model integracyjny może nie wystarczyć. Wtedy porównaj go z modelem terapeutycznym i przeczytaj, co wybrać: przedszkole masowe z nauczycielem wspomagającym czy terapeutyczne.
Kluczowy wniosek
Przedszkole wybieraj po tym, jak naprawdę organizuje terapię dla twojego dziecka, a nie po nazwie „integracyjne” czy „terapeutyczne”. Przed podpisaniem umowy poproś o grafik zajęć i sposób prowadzenia IPET (Indywidualnego Programu Edukacyjno-Terapeutycznego).
Najczęstsze pytania o przedszkole integracyjne i terapeutyczne
Czy dziecko bez orzeczenia może chodzić do przedszkola integracyjnego?
Tak. Dzieci bez orzeczenia stanowią większość każdej grupy integracyjnej i są przyjmowane w zwykłej rekrutacji, tak jak do każdego innego przedszkola. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego dotyczy wyłącznie miejsc zarezerwowanych dla dzieci z niepełnosprawnościami, a w jednym oddziale integracyjnym może ich być najwyżej pięcioro. Pozostałe dzieci korzystają z tej samej sali, tych samych zajęć i opieki dwóch nauczycieli na co dzień.
Czym różni się przedszkole integracyjne od przedszkola z oddziałami integracyjnymi?
W przedszkolu integracyjnym wszystkie grupy działają w modelu integracyjnym. Cała placówka jest więc przygotowana do pracy z dziećmi o różnych potrzebach. Przedszkole ogólnodostępne z oddziałami integracyjnymi to zwykłe przedszkole, w którym tylko jedna lub kilka grup ma taki charakter, a pozostałe oddziały pracują standardowo. Przy zapisie dopytaj, do której grupy trafi twoje dziecko. To naprawdę ważne.
Czy w przedszkolu integracyjnym każde dziecko z orzeczeniem ma swojego terapeutę?
Nie zawsze, choć wielu rodziców dzieci z orzeczeniem właśnie tego oczekuje. Nauczyciel wspomagający pracuje z całą grupą, a nie z jednym dzieckiem. Rodzaj i wymiar terapii indywidualnych ustala zespół specjalistów w przedszkolu i zapisuje w IPET. Tam znajdziesz konkretne informacje o logopedii, zajęciach rewalidacyjnych czy wsparciu psychologa. Dokument ten jest aktualizowany w miarę postępów dziecka, nie jest dokumentem raz na zawsze.
Integracyjne czy terapeutyczne – jak podjąć decyzję
Model integracyjny stawia na codzienne funkcjonowanie wśród rówieśników. Model terapeutyczny stawia na intensywną, zaplanowaną terapię. Wybór zależy od potrzeb twojego dziecka i od tego, jak konkretna placówka realnie organizuje wsparcie.
Jeśli zastanawiasz się, na co zwrócić uwagę przed zapisaniem dziecka do przedszkola integracyjnego, umów wizytę i poproś o statut, grafik terapii oraz przykładowy IPET. Zalecenia z orzeczenia omów z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, bo to specjaliści z poradni najlepiej pomogą ci dopasować typ placówki do potrzeb dziecka. Szukając placówki w Warszawie, na Ursusie czy w Bielsku-Białej, sprawdź wykaz w urzędzie gminy lub kuratorium. Rozważając konkretną placówkę, na przykład przedszkole integracyjne nr 38, obejrzyj sale na miejscu i porozmawiaj z innymi rodzicami, którzy mają tam dzieci. W placówkach integracyjnych i terapeutycznych można też spotkać takie formy wsparcia jak dogoterapia, fizjoterapia czy logorytmika – dostępność tych metod warto sprawdzić w konkretnej placówce.
Źródła
- Prawo oświatowe pl.wikipedia.org
- Internetowy System Aktów Prawnych – Kancelaria Sejmu, 2019 isap.sejm.gov.pl
- logopedii pl.wikipedia.org
- Review Journal of Autism and Developmental Disorders, 2014 link.springer.com
- pedagog specjalny pl.wikipedia.org
- PLOS ONE, 2017 journals.plos.org
- dogoterapia pl.wikipedia.org
- fizjoterapia pl.wikipedia.org
- logorytmika pl.wikipedia.org